Je voelt dat er iets speelt: over patronen en familieopstellingen

Er zijn momenten waarop je voelt dat er iets speelt, zonder dat je er precies woorden aan kan geven. Je merkt bijvoorbeeld dat je vastloopt in terugkerende patronen, of dat je steeds opnieuw in dezelfde situaties terechtkomt, terwijl je ergens ook voelt dat je het anders zou willen. Vaak probeer je daar grip op te krijgen. Je denkt erover na, probeert het te begrijpen of praat er met iemand over. En toch lukt het niet altijd om echt te zien waar het vandaan komt. Het blijft op een bepaalde manier net buiten bereik.

Juist dat kan maken dat je je afvraagt waar dit vandaan komt en wat het eigenlijk over jou zegt. Dat brengt me bij een vraag die eenvoudig lijkt, maar dat eigenlijk niet is: wie ben je, als je niet alleen kijkt naar wat je doet? Ben je het werk dat je uitvoert, de rollen die je vervult, de mensen om je heen? Of zit daar nog een laag onder, een laag die minder zichtbaar is, maar wel invloed heeft op hoe je denkt, voelt en handelt?

We bewegen ons allemaal in verschillende rollen, zoals die van partner, ouder, collega of vriend(in). Binnen die rollen ontwikkelen we manieren om met situaties om te gaan. Veel daarvan ontstaat al vroeg, binnen het gezin en de omgeving waarin je opgroeit. In die periode leer je wat er van je verwacht wordt en hoe je je het beste kan aanpassen of staande kan houden. Dat kunnen helpende kwaliteiten zijn, zoals verantwoordelijkheid nemen of doorzetten. Tegelijkertijd kunnen er ook patronen ontstaan die je later beperken, zonder dat je je daar altijd bewust van bent.

Voor mij betekende dat bijvoorbeeld dat ik gewend was om hard te werken, door te zetten en te laten zien wat ik waard ben. Daarnaast merkte ik dat ik veel in mijn hoofd zat, controle probeerde te houden en me sterk afstemde op anderen. Dat voelde lange tijd logisch en vertrouwd, totdat het begon te schuren.

Die verandering werd voor mij vooral zichtbaar toen ik moeder werd. Want moederschap raakt niet alleen aan het zorgen voor je kinderen, maar ook aan wat je zelf met je meedraagt. Dingen die eerder misschien op de achtergrond bleven, worden ineens duidelijker voelbaar. Vanuit mijn werk als orthopedagoog wist ik veel over de ontwikkeling van kinderen en begreep ik hoe gedrag ontstaat en wat kinderen nodig hebben. Maar wat ik daar leerde, speelde zich vooral af op het niveau van begrijpen, terwijl het moederschap juist een diepere laag raakte.

Ik merkte bijvoorbeeld dat controle houden niet meer werkte. Kinderen laten zich niet sturen op de manier waarop je dat misschien gewend bent en het leven met hen al helemaal niet. Wat eerst houvast gaf, begon juist energie te kosten en zorgde voor frustratie. Tegelijkertijd merkte ik dat ik juist wilde aansluiten bij wat zij nodig hadden, binnen duidelijke kaders. Dat vroeg iets anders van mij. Niet meer sturen of controleren, maar kijken, afstemmen en aanwezig zijn. Daardoor ging ik ook steeds meer naar mijn eigen handelen kijken. Want als dat niet meer werkte, waar zat het dan in? Tegelijkertijd werd ik me steeds bewuster van hoe scherp kinderen aanvoelen wat er onder de oppervlakte speelt. Ze reageren niet alleen op wat je zegt, maar vooral op hoe het echt met je gaat. Daardoor kon ik niet anders dan ook naar mezelf kijken.

Zo ontstond er ruimte om te onderzoeken wat ik eigenlijk met me meedraag en waar dat vandaan komt. Dat was voor mij het begin van een innerlijke beweging, waarin ik steeds beter ging zien dat niet alles wat ik ervaar alleen van mij is, maar ook verbonden is met het systeem waar ik uit voortkom.

In familieopstellingen werken we op die laag. We kijken niet alleen naar wat er zichtbaar is in het dagelijks leven, maar juist naar wat daaronder meespeelt. Naar patronen en dynamieken die vaak al langer aanwezig zijn en onbewust doorwerken. Door daar zicht op te krijgen, ontstaat er ruimte. Niet omdat alles meteen verandert, maar omdat je het beter begrijpt en er anders naar kan kijken. Van daaruit kunnen er andere keuzes ontstaan en kan je stap voor stap meer je eigen plek gaan innemen. En juist dat geeft vaak meer rust en helderheid.

Het begint vaak met dat eerste besef: dat er iets speelt, ook al kan je er nog niet helemaal bij. En dat je bereid bent om daar met aandacht naar te kijken.

Meer lezen over hoe ik werk? Bekijk hier mijn werkwijze.